Köy Yazıları-Yerel Tarih

Öğretmenevinin önündeki genç ve kalabalık çınarlara hiç benzemezdi, O, Çaycuma'nın tarihi üç çınarından birine benzerdi, o kadar azdı, oralarda. Çaycuma'ya, Çaycuma'nın anlamlı günlerine, eylemlerine, Çaycuma'nın tekmil güzel zamanlarına icra ettiği bir çocukluğumuzun düğün evlerindeki haylaz ıslığıydı. Müzik; Anadolu'nun Adıyaman'ından, Antep'inden, Akçaabat'ından Sivas'ından, Kars'ından, Iğdır'ından taşıdığı repertuvarı, kubaşık fiillerde el ele oynanan halaylarda resmolurdu, yanık ve neşeli ezgisi. Eylemlere umut dererdi. Ulusal bayramlara coşku... Seyfi Usta çalınca hepimiz Anadolu, hepimiz kahraman... Herkes halkçı olurdu. Seyfi usta halk müziğiydi, hem de çalgının en yalın haliyle en kadim halk çalgılarıyla... Yalındı onun çalgıları da giyimi kadar, gülüşü kadar... Yalınlıkta hilesiz, yanıltmasız, ışıksız perdesiz çoşturmak ve eğlendirmek zordur. Seyfi Usta coşkuda, neşede ciğerini delerdi, Çaycuma'nın. Çağlar ötesinden, ...

-Yeniköy’ün Tarihi ve Adının Kaynağı, Açmatarla (Dolap Değirmeni), Yeniköy Kapalı Okulu, Karakoç Değirmeni, Çavuşlar, Kahveciler Köyünde Atatürk Kitaplığı, Cumhuriyet İlköğretim Okulu, Göveç Deresi, Yolgeçen, Delmedağ, Gemiciler, Çaycuma…   Çaycuma’nın kuzeydoğusunun 14. km.sine düşen ve 500 yıl önceki kayıtlarda Bolu Sancağı dahilindeki Oniki Divan Kazasına bağlı Karye-i Karakoç Divanı olarak kayıtlara geçen ve bugün de Çaycuma ilçesine bağlı olarak aynı adla varlık gösteren yol boyu yerleşmesinin getirdiği keyfiyetle düzlüğe serilmiş Karakoç Köyü’nün Marengerli ve Hocaoğlu mahallelerinin izlediği kuzey yamaçların eteğinde bir yerde varlık gösteren Yeniköy’e yolumuzu çeviriyoruz bu sefer. Yeniköy’ün Tarihi ve Adının Kaynağı, Bu köyün ne 1800 kayıtlarında ne de 1530 kayıtlarında adı geçiyor. Buranın bu adı Cumhuriyet Döneminde aldığı kanaati oluşuyor.  Yeniköy’den önce köyün adının Kirsecük olduğu biliniyor ve halk hala bu adı günlük konuşmalarında kullanıyor. Bu sö...

Çaycuma İlçesi Yeniköy Gezisi -9-                                                                        -Yeniköy’ün Tarihi ve Adının Kaynağı,   Açmatarla (Dolap Değirmeni), Yeniköy Kapalı Okulu, Karakoç Değirmeni, Çavuşlar, Kahveciler Köyünde Atatürk Kitaplığı, Cumhuriyet İlköğretim Okulu, Göveç Deresi, Yolgeçen, Delmedağ, Gemiciler, Çaycuma…     Kirazlar, Kiraz Ağacı Olmamalı   Cevdet Türkay’ın Osmanlı İmparatorluğunda Oymak, Aşiret ve Cemaatler adlı eserin 439. sayfasında, “Cemaatin adı, Kiras, Kiraslı (Kiraslı, Kiraslıhacı), yerleşim yeri, Paşa Sancağı ve Hüdavendigar Sancağı, Yani Bursa dolayları bağlı olduğu topluluk, ...

Yandım Ela Gözüne ve Çağrıştırdıkları   Eser, yeni çıktı, Kurgu Kültür Merkezi Yayınlarından. Okuyucusu ile de 11 Aralık 2013 Çarşamba günü saat: 19.00’da Çaycuma Kültür ve Sanat Merkezinde buluşacak. Kırnapçı’nın eseri somut olan ve somut olmayan kültür varlıklarına dair. Doğal olarak da bu alanda tespit ettiklerini bir kitabın sonsuzluğuna aktarmanın sevincini yaşıyor, Kırnapçı… Yazarın hayat duyarlılığına, içinde yaşadığımız coğrafyanın yaşama dairliği çerçevesinde ortaya çıkmış kültür varlıklarının daha geniş paydaşlarına ulaşması adına karlı bir pazarın akşamında klavyemin başına oturuyorum. İlk coğrafyacı  Strabon’un   Billaios Nehri dediği,   Filyos Çayı  Çaycuma topraklarını ikiye böler. Bu, kollarıyla tüm Çaycuma coğrafyasına uzanan işgalci bir nehirdir. Gali Dağı buraların gökdeleni. Taşağıl ve Kütükbaşı da burada. Taşağıl yukarıdan izliyor, işgalci nehri. Onun yukarılardan alıp Saz Sahiline cömertçe serptiği zenginlikleri de tekmil görüyor ...

Kendir ya da Kenevirle Gelip Bunun Üretimi Sonrası Unutulan Kültür Kalıntıları Üzerine-6- (…) Mengelez Sözü Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğünde,  mengelez,  keten işlenirken lifleri kılçık ve kıtıktan ayırmak için kullanılan dört ayaklı araç.   [ Derleme Sözlüğü c: 9 ]   *Kandıra –Kocaeli; Aliköy Çaycuma –Zonguldak; *İnebolu –Kastamonu; Gökçeboğaz, *Alaçam, *Bafra –Samsun; bu sözcük Kayıkçılar’da ve Çaycuma’nın birçok köyünde yukarıdaki anlamda kullanılmakta. Kayıkçılar Köyünün ayrıntılarına ilerideki yazılarda dönmek üzere Çay Karyesi ve yakın coğrafyadaki Çay Karyelerine yöneliyoruz. Bunların adı ekseninde düşünceler ortaya koymak üzere…     Kayıkçılar ve Çaycuma ya da Perşenbe Kazasının Çay Karyesi ile Çarşanba Kazasının Çay Karyesi üzerine 1850 yılında Kayıkçılar  Çay  adı ile Perşenbe Kazasının bir köyü. 1850 yılında da Çaycuma  Çay  adı ile Çarşamba Kazasının bir köyü. Bu bilgiye Kömürde Açan Çiçek adlı e...

Kendir ya da Kenevirle Gelip Bunun Üretimi Sonrası Unutulan Kültür Kalıntıları Üzerine-5-    Taşan seller milliyor toprağı. Bu milli topraklar öyle kuvvetli ki… Evvelden kendir tarımı çok köset veriyor… Kayıkçılar Köyünden Emekli Öğretmen Nadir Katırcı,  “Kendir liflerinin derlenip toplanıp bağlanarak büyük demet haline getirilmiş şekline köset denir.” Kayıkçılarlı Çaycuma Belediyesi Eski Başkanlarından ve Emekli Eğitimci Orhan Yardımcı,  “Kendir çöplerinin kucak haline getirilerek bağlanmış şekline köset denir. Kışın yakmak için bu kendir çöpleri bağlanıp köset yapılır ve kösetliğe konulur. Kendir ekildiği dönemlerde soba tutuşturmaya yarayan hafif bir yakacak…” (…)   Köset Sözünün Etimolojisi Kadıoğlu Köyü Muhatarı Ramazan Öztürk,  “Arazideki, ormanlık yerlerdeki pürlenlere, meşe, gürgen gibi ağaçların, dikenlerin çalılarına köset, kösetlik denir. Kendir kösedi duymadım… Bu çalılar, ağaç olamamış, kısa, bodur boylu olur.” Köse sözü,...

Kendir ya da Kenevirle Gelip Bunun Üretimi Sonrası Unutulan Kültür Kalıntıları Üzerine-4- (…) Başka memleketlerden, yaşadığım yerlerden Çaycuma ve köylükleri kendire kenevir der. Çaycuma coğrafyasından kenevirle gelen ve geride kalan kültüre dair aktarımlarım, Çaycuma Notları kapsamında ve 2014 yılında bastırdığım Taşlar Döndükçe Çaycuma Köyleri ve Su Değirmenleri adlı eserimden kenevir üzerine kaleme gelenlerden ibarettir, yeni bir çalışma değildir. Çaycuma Kayıkçılar köyü tespitleri... Köset, Kargı, Mengelez Kendirle Geliyor -Bu kendir düz ve kuvvetli topraklarda yetişirmiş. Sizde kendir olur muydu? Ahmet Arslan, -Bizde kendirin hası olurdu.   Evvelden kendir çok yetiştirilirdi. Belki de kendir satan köylerin başında Kayıkçılar gelirdi. Bizim köyde kendir yetiştirme işi diğer köylere göre daha geç kalktı. Sicim, urgan yapımı ile uğraşanlar vardı. Köyden ip, urgan almaya gelenler olurdu. Çaycuma’ya arabalarla; Karabük’e de vagonlarla kendir yükü giderdi. Bu yü...

Ahatlı Köyü-1-   Bu yazımda Çaycuma ilçesinin Ahatlı Köyü’nün adının kaynağına ve http://www.ahatlikoyu.com’daki Ahatlı Sözlüğünden seçtiğim birkaç sözcük üzerinde duracağım. Öncelikle Ahatlı Sitesinin derli toplu bir şekilde takipçilerinin karşısına çıkmasında emek verenlere teşekkür ederim. Ahatlı Köyü’nün adının kaynağı ile ilgili olarak yukarıda anılan adreste iki anlatı yer almakta. “Yerleşim yeri olarak düz bir alana kurulmuş olan Ahatlı Köyü pek çok avantajının yanında, birçok risklerini de yaşamış bir köydür. Zaten Ahatlı adını da bundan dolayı almıştır. Geçmişte birçok sel felaketi yaşamış köyümüz arkasının yüksek olması ve önünden de Filyos Çayı’nın akması sebebiyle birçok afete maruz kalmıştır. Köyümüz yağan yağmurlar ve Filyos Çayı’nın taşması sonucu çok kereler seller içerisinde kaldığından civar köylerden geçenler Afatlı diye köyü adlandırmışlar ve bu, zamanla değişe değişe Ahatlı şeklinde söylenmeye başlanmıştır.” İkinci anlatı ise: “Civar köylerden Çaycum...

Çaycuma İlçesi Çorak Köyü -1-                                                                       -1530 Tarihli Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defterinde, Çoraklu Karyesi Boy- abad Nahiyesi 669. Sayfa, Kastamonu Livası olarak bir tespit var.- Çorak Köyünde eteklere ve yeleklerin yakalarına işlenen simli el işlemelerine, sıçandişi, havluya, yağlık, kendir sicimlerden yapılan örtülere seyi, kadınların dikip giydiği günlük giysilerden birine atmadon ve çayırlık alanlara at eşek, inek bağlamak için yere çakılan kazığa köken deniliyor eskilerde ve hala… Yeni evlenenler için gezleme, sayılı günler arasında yerini hala mıh gibi koruyor… Bu köyl...